NavBar
nr. 12
VICTORIA, BC,
wrzesień 2009

INFORMACJE 
LOKALNE
ważne adresy i kontakty


ARTYKUŁY

Od Redakcji


Ewa Caputa - Druga Wojna Światowa
70 lat po wybuchu II Wojny Światowej


Edward Kamiński - Przyjdzie Kumeta
Sensacje sezonu ogórkowego


Ewa Caputa - Baśniowy Świat
Z wystawy Wiesi Godek


Urszula Zielińska - Warszawskie Pomniki 2
Dalszy ciąg o historii Warszawskich pomników


Edward Kamiński - Bomba
atomowa zgubiona nad Vancouver Island


FOTOREPORTAŻE

Czerwcowa Biesiada

Polacy na Greckim Festiwalu

10-lecie Cook'n Pan Deli


NADCHODZĄCE IMPREZY:

Akademia o Powstaniu

27 września

LASOWIACY

2 października


Urszula Zielińska

WARSZAWSKIE POMNIKI
cz. 2

Pomnik innego wielkiego Polaka - Wojciecha Bogusławskiego. Został wysadzony w powietrze w 1944, a brązowe szczątki figury znaleziono na terenie fabryki Lilpopa. Po wojnie odtworzony został przez Jana Szczepkowskiego, autora przedwojennej rzeźby i odsłonięty 17 stycznia 1965 r., niestety już po śmierci Szczepkowskiego. Artysta nie doczekał też odsłonięcia  pomnika Stanisława Moniuszki.

Pracował nad nim po wojnie, choć zamysł wcześniejszy bo z 1932, wedle którego dwaj twórcy teatru i opery narodowej mieli stanąć na pl. Teatralnym. Jako model do wykonania samej figury pozował Szczepkowskiemu Józef Korolkiewicz – znany polski baryton i malarz. Pomnik odsłonięty został w dniu inauguracji działalności Teatru Wielkiego, po odbudowie z wojennych zniszczeń, dnia 19 listopada 1965 r., a wieczorem, ze sceny rozbrzmiewała opera Stanisława Moniuszki „Straszny Dwór”.

Omawiając losy rekonstruowa-nych pomników nie sposób nie wspomnieć Pomnika Lotnika, którego sylwetka ze wspaniałą rzeźbą Edwarda Wittiga górowała na Placu Unii Lubelskiej, wówczas tuż przy lotnisku, którego hangary zachowały się do dziś.

Warszawski pomnik, odsłonięty 11 listopada 1932 r.,  był pierwszym w Europie pomnikiem wzniesionym na chwałę zdobywców przestworzy i pierwszym, który otrzymał twarz żyjącego lotnika – mjr Leonarda Lepszego, zestrzelonego później we wrześniu 1939 r. Podczas okupacji na cokole pomnika, który zachował się, pojawił się znak Polski walczącej - charakterystyczna kotwica. Sama postać lotnika została jednak zniszczona jesienią 1944 r. Jej nieliczne kawałki odnaleziono na terenie fabryki Lilpopa na Woli. Odlew ze składek Funduszu Odbudowy Stolicy (SFOS) zrekonstruowanej figury wykonały Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych. Na nową lokalizację wybrano skrzyżowanie ul. Wawelskiej i Alei Żwirki i Wigury, długiej arterii biegnącej wprost do lotniska Okęcie, a ponowne odsłonięcie pomnika miało miejsce dnia 9 września 1967 r. i było połączone z promocją oficerów szkół lotniczych, paradą powietrzną i defiladą wojskową. 

Jeszcze inne są dzieje pomnika Ignacego Jana Paderewskiego.

Pomnik ufundowali w 1939 dwaj Warszawiacy – Jan Wedel, właściciel fabryki czekolady i Władysław Gajkowski – dyrektor cmentarza na Bródnie. Pomnik miał stanąć w parku im. Paderewskiego (w 1929 Park Skaryszewski otrzymał to imię).  Model pomnika wykonał rzeźbiarz Michał Kamieński, były legionista, a odlew Czesław Chojnowski w swej giserni przy ulicy Solec 13. Wybuchła wojna i ze zrozumiałych powodów Chojnowski zakopał gotowe do montażu dwie części pomnika na terenie swej posesji. Jednak nie było to miejsce bezpieczne. Wówczas dwaj woźnicy z cmentarza na Bródnie, ojciec i syn Piecykowie ukryli pomnik w szopie. Po wojnie wiele lat leżał kolejno w piwnicy willi na Mokotowie, a od 1956  w kotłowni Muzeum Historycznego m. st. Warszawy. Tam w 1971 r. wypatrzył go Jerzy Waldorff i pomnik został w 1977 r. ustawiony na dziedzińcu Muzeum Narodowego, a rok później, 15 września 1978, przy dźwiękach archiwalnych nagrań Pa-derewskiego, osłonięty uroczyście, stanął na terenie parku przed Konserwatorium na ul. Okólnik. Stamtąd trafił w czerwcu 1985 do Parku Ujazdowskiego, gdzie stoi do dzisiaj, a tablica umieszczona u podnóża opowiada pokrótce jego historię.

Wyjątkowym pomnikiem nie tylko dla Warszawy, ale i dla całego kraju jest Grób Nieznanego Żołnierza.  Przetrwał kampanię wrześniową, okupację, powstanie i ocalał gdy cała kolumnada na placu Saskim została wysadzona przez hitlerowców jesienią 1944 r. w powietrze. Po wyzwoleniu, bardzo szybko zapadła decyzja, aby pozostawić ten właśnie pomnik w stanie ruiny - symbolu.

Autorem koncepcji był Zygmunt Stępiński, a brakujące elementy według projektu Henryka Grunwalda wykonała firma Braci Łopieńskich. W przeddzień pierwszej rocznicy zakończenia wojny przed Grobem Nieznanego Żołnierza odbył się Apel Poległych, a następnego dnia podczas wielkiej manifestacji ludności odbyło się uroczyste przekazanie pomnika miastu.

Osobną grupę pomników stanowią pomniki, zniszczone i uszkodzone, ale ze względów ideologicznych nie odbudowane, ani zaraz po wojnie, ani przez następne długie lata. Należą do nich między innymi: pomnik Sapera, pomnik Wdzięczności Ameryce, pomnik Edwarda Hause’a, a także Peowiaka (Polska Organizacja Wojskowa) czyli pomnik poległym w latach 1914 – 1920. Sama rzeźba, zatytułowana Umierający Bohater autorstwa Edwarda Wittiga, oryginalnie przeznaczona  na grób Jana Wojsznar Opielińskiego na Powązkach, jest wcześniejsza i pochodzi z roku 1926 r.  Pomnik ustawiony w 1933 r.  przed Zachętą wrócił tam dopiero we wrześniu 2003 r. 

Pomnik Dowborczyków  – poległych w latach 1917-1918 żołnierzy I korpusu gen. Józefa Dowbór-Muśnickiego stał przez dwadzieścia lat na Wybrzeżu Kościuszkowskim.

Jego autorem jest rzeźbiarz Michał Kamieński, były Dowborczyk. Choć pomnik ten przetrwał wojnę, w 1950 r., został usunięty. Zrekonstruowany pomnik stoi od 1997 r. na dziedzińcu Muzeum Wojska Polskiego. Członkowie zawiązanego w 1990r Stowarzyszenia Odbudowy Po-mnika Dowborczyków na Wybrzeżu Kościuszkowskim, dzięki staraniom których pomnik odtworzono, wyrazili życzenie aby pomnik wrócił na swoje dawne miejsce. 

Pomnik Sapera, przy Wisło-stradzie, autorstwa Stanisława Kulona i Eugeniusza Kozaka nie jest tym samym Pomnikiem Sapera sprzed wojny.

Ten przedwojenny był autorstwa Mieczysława Lubelskiego i znajdował się u zbiegu dawnej ul. Topolowej (dzisiejszej Al. Niepodległości i 6 sierpnia, dziś Nowowiejskiej) Odsłaniał go Prezydent Ignacy Mościcki 29 października 1933 r. i poświęcony był saperom poległym w 1920 r., o czym nie mógł wspominać pomnik powojenny.

Pomnik Wdzięczności Ameryce autorstwa Xawerego Dunikow-skiego odsłonięty został 29 października 1922 r. na Skwerze Hoovera, na Krakowskim Przedmieściu. Uległ zniszczeniu, gdyż był wykonany z nietrwałego materiału. Misa fontanny przetrwała aż do lat 50-tych.

Pomnik płk Edwarda House’a zaprzyjaźnionego z Ignacym Janem Paderewskim, męża stanu, doradcy i współpracownika prezydenta Wilsona, uczestnika konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r. zrealizował rzeźbiarz pracujący we Francji – Franciszek Black. Odsłonięcie nastąpiło 4 lipca 1932 r. w głównej Alei Parku Skaryszewskiego. Pomnik przetrwał wojnę, w latach 50–tych został usunięty i powrócił dopiero jako kopia odtworzona przez Mariana Koniecznego w roku 1991.

Ze oczywistych powodów nie wrócono do przedwojennych popiersi i przedwojennego konkursu na pomnik  Marszałka Józefa Piłsudzkiego. Wkrótce jednak po przełomowym roku 1989 w Warszawie stanęły dwa pełno-figuralne pomniki Marszałka. Jeden, autorstwa Tadeusza Łodziany, stanął w 1995 przy Placu Marszałka Piłsudskiego, a drugi w 1998 r., odlany w spiżu stanął przy Belwederze. Jako wzór posłużyła mała marmurowa  rzeźba sprzed wojny Stanisława Ostrowskiego, którą powiększyli Jan Konarski i Adam Roman.

Wszystkie te wymienione  i inne pomniki są trwałymi elementami warszawskiego krajobrazu

Napisz do Redakcji